Deutsch-Pennsylvanisches Privatarchiv

Entries from February 2007

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: MATZ 2007

February 28, 2007 · Leave a Comment

Die Mudderschprooch iss am verschwinne

Des pennsilfaanisch-deitsche Schprooch,
Des schteht verleicht im G’faahr.
Ya, unser Mudderschprooch iss net
So rein, ass wie devor.

Ich weess beschur, ass noch viel Leit
Des Deitsch hoch eschtimiere,
Awwer harich zu die Mensche,
Wie sie Deitsch un Englisch riehre.

Die englische Wadde schleiche nei,
Wie Dieb, so eens bei eens.
Sie schtehle unser deitsche Schprooch,
Es gross Watt un es gleens.

Naddierlich gebt´s viel Wadde heit,
Ass nei sinn un aa fremm –
Wadde net in der deitsche Schprooch,
Ass mer g’lannt henn vun die Memm.

Wadde, so wie Telephone,
Radio un Actor,
Typewriters un Stereos,
Planes un Chiropractor.

Awwer ich schwetz net vun der Satt Wadd,
Die gehne so mit nei,
Verzoddelt darich unser Schprooch –
Mer nemmt´s in acht net glei.

Awwer´s sinn noch blendi Wadde,
Im Deitsche bekannt zu ehm,
Viel gude deitsche Wadde,
Ass mer g’lannt henn als deheem.

Yuscht darich die Yaahre heert mer,
Ass die deitsche Wadde vergehne.
Sie sinn verlore vun die Schprooch,
Weil Leit vun Englisch lehne.

Mit so viel Englisch neigeriehrt,
Dann wunnert mer ferwas,
Mir so viel Deitsch vergesse hen –
Sinn mir verleicht zu lass?

Ferwas saage deel Leit „Christmas,”
Wann´s alt Watt „Grischdaag” iss?
Deel saage „paint” fer „Fareb,”
Un „peanut” fer „Grundniss.”

Deel saage „sink” fer „Schpielbank,”
Un die Daage vun die Woch
Heert mer oft g’saat in Englisch –
Leit wisse besser doch.

Ferwas saage deel Leit „different,”
Wann sie „unnerschittlich” meene?
Sie saage´s „baby” hot ya „tears.”
Es sett „Bobbli” sei un „Draene.”

Un noch so gleene Wadde
So wie „awwer” odder „deel,”
Sinn ebmols gsaat in Englisch,
„But” un „some” noch, meiner Seel!

Die Wadde laude g’schpassich,
Wann mer Deitsch am schwetze sinn.
Doch heert mer so Sach meh un meh:
Deitsch mit viel Englisch drin.

Vun dem sin mir all schuldich!
Ich zehl mich graad debei.
Vum Englisch Wadde lehne
Sinn kenns vun uns ganz frei.

Wann mir net achtsam sinn,
Dann iss des Deitsch glei g’runne
Wie Wasser darich en grosser Sieb,
Un´s Deitsch iss ganz verschwunne!

So wann mir Deitsch dann schwetze,
Lass uns all hatt browiere,
Die alte deitsche Wadde net
Vun unser Schprooch verliere!

Gladys S. Martin
(Ephrata, PA)

Categories: 'S Katz Deitsch Schtick

Was waar es?

February 22, 2007 · Leave a Comment

Dihr liewi Leit,

In Pennsylvaani liegt Schnee alleweil. Do kennt dihr lese, was die Jenn Trout vum “Center for Pennsylvania German Studies” gschriwwe un mir gschickt hot:

 

“Letscht Woch hen mer viel Schnee un Eis ghat. Ich waar allee deheem. Mei Eldre waare net deheem. Ee Daag hen mer so viel Schnee ghat, as mer es Graas net meh sehne kennde. Ich hab mei Tschaecket un mei Schuhe aageduh. Dann bin ich naus gange. Oh, es waar so kalt un windich draus. Mer kennde net lang draus bleiwe. Ich hab mei Schneeschaufel mitgnomme. Es waar mariyets frieh so um fimf Uhr dreissich. Ich hab zwanzich odder dreissich Minudde var’m Haus gschaufelt. Mer hen e Schtrooss zwische unser Haus un mei Nochber. Newe mein Nochbers Haus hawwich ebbes Schwatzes in de Schnee gsehne. Verleicht waar es net schwatz. Velleicht waar es braun odder e Fareb as dunkel waar. Es is so schnell zu mir gloffe. Es hot mich verschrocke. Mit em Schaufel bin ich sehr schnell zum Haus gloffe. Der Schaufel hot de Beh wegeduh, weil ich so schnell laafe missde. Ich hab net gewisst, was es waar, bis ich in’s Haus waar. Ich hab aus em Fenschder gsehne, was es waar. Viele Leit hen mir net geglaabt. Waar es e Katz? Nee, es waar net e Katz. Waar es en Hund? Nee, es waar net en Hund. Was waar es? Es waar en Gaul!”

Jennifer Trout (* 1981)

Categories: 'S Katz Deitsch Schtick

Faasnacht

February 20, 2007 · Leave a Comment

Stone Quarry Road

Was waar’s doch als en Luscht gewest,
Wann’s g’heesse hot, die Faasnacht kummt;
Mer hot sich g’freet schun wochelang,
Gepiffe, g’sunge un getschumpt;
Die Mammi hot ehm lengscht gedrillt:
„Nau, Buwe, schaffen Oier bei,
Wann’s Faasnacht Kuche gewwe soll,
Do missen latt vun Oier nei.”

Noh iss mer naach der Scheier ab,
Uff’s Schtroh un Hoi, uff’s Welschkannlaab,
Un g’sucht, eb’s aryets Oier hett -
Mer waar ganz zu mit G’frees un Schtaab.
Un wammer noh eens g’funne hot,
Was hot mer g’scharrt fer naach em Haus.
„Do, Mammi, iss eens, nemmt’s noch meh? -
„Ya, Buwe, schunscht gebt’s schur nix draus.”

Wann als der Daag ball kumme iss,
Noh hot en yeders noch gezarrt,
„Ich wunner, wer die Faasnacht gebt,
Wen’s drefft, der watt ins Seifass g’schparrt.”
Mer hot sich awwer als gewehrt,
Un’s waar ehm doch so halwer bang,
Mer waer verleicht der letscht im Bett,
Noh misst mer’s heere wochelang.

Was hot mer g’scharrt fer maryets raus,
So ass mer net die Faasnacht waer;
Der Mammi waar’s mol rufe g’schpaart,
So frieh waar’s Bett schun lang net leer.
Noh hot mer iwwer die gelacht,
Wu nix geduh henn wie gezarrt,
„Do kummt die Faasnacht hinnenoh,
Nau watt sie mol ins Seifass g’schparrt.”

Wann’s Breckfescht mol veriwwer waar,
Un all die Arewet aus’em Weg,
Noh hot die Mammi ‘s Backbord grickt,
Un holt en groosser Wambe Deeg,
Un legt en druff un drickt en rum,
Un rollt en in so Scheiwe aus;
Noh hot sie’s Reedel haddich grickt,
Un schneid die schenschte Kuche raus.

Bis alles noh recht gange waar,
Datt hinner’m Offe uff der Kischt,
Waar’s Fett am Koche in der Pann, -
Mer hot sich’s Maul schun abgewischt.
Datt hot sie noh die Kuche nei;
Die sinn datt g’schwumme wie die Gens.
Was henn sie scheene Backe grickt,
Ganz dunkelbrau mit geele Krenz!

Sie waare schee, sie waare guud;
Was hot’s ehm Abbeditt gemacht,
Sie yuscht zu sehne uff’em Disch! -
Der Bauch, der hot ehm recht gelacht.
Uff kors, die Mammi hot’s gewisst,
Wie hungrich, ass so Buwe sinn;
Was hot sie groosse Schissle g’hatt,
Un Kuche, ass wie Hoischteck drin.

‘S maag sei, wie’s will, ‘s iss net, wie’s waar,
Ihr alte Kalls, ihr wisst’s zu guud;
So Dings vergesst sich net so leicht,
So ebbes draagt mer net im Hut.
Ach! Wammer alsemol draa denkt,
Wie’s waar in seine yunge Yaahr,
Mer geebt der beschte Gaul im Schtall
Fer’n Woch wie sellemols, net waahr?

Edward Hermany (1832-1896)

Categories: 'S Katz Deitsch Schtick