Deutsch-Pennsylvanisches Privatarchiv

Entries categorized as ‘'S Katz Deitsch Schtick’

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: Disember 2009

December 1, 2009 · Leave a Comment

En Beemg’schicht fer Grischtdaag

Des iss en Schtori, ass die Gremmem un der Grampap, wu die deitsch Mudderschprooch noch schwetze kenne, lese kennte zu die Kinner un Kinnskinner am Grischtdaag:
Mol ee Zeit waare drei Beem im Busch. Sie waare ihre Hoffe un Draame am iwwerschwetze, wie der erscht Baam g’schwetzt un g’saat hot: “Mol ee Daag, hoff ich, ass ich en Schatzkischt bin. Ich kennt g’fillt sei mit Gold, Silwer un wunnerswert Edelschtee. Ich kennt verleicht g’henkt warre mit feischtenglich ausg’schnitzelt Dinger, un alliebber deet die Scheeheet devun sehne.” No hot der zwett Baam g’saat: “Mol ee Daag bin ich en grefticher Schiff. Ich will en Keenich un en Keenichin iwwer’s Wasser nemme zu die Ecke vun die Welt segle. Alliebber will sicher fiehle in mich, dieweil ass mei Rump so grooss un schtarick iss. Endlich hot der dritt Bamm g’saat: “Ich will uffwaxe fer der heechest un schtrackst Baam im Busch sei. Die Leit sette mich sehne uff’em Gippel vum Barick un duhn nuff an mei Nescht gucke un denke vum Himmel un vum Gott, un wie neegscht, ass ich zu sie am reeche bin. Ich will der groossaardischt Baam vun all Zeit sei, so ass die Leit mich immerfatt meinde welle.” Naach en paar Yaahre vun Bete, ass ihre Draame wahr kumme deete, sinn en Drupp Buschmenner zu die Beem kumme.
Wie eener zu der erscht Baam kumme iss, hot er g’saat: “Des guckt wie en krefticher Baam. Ich denk, ass ich ‘s Holz guud verkaafe kann zu en Schreiner.” Un er hot aag’fange, der Baam nunnerschneide.
Der erscht Baam waar hallich, weil er gewisst hot, ass der Schreiner ihn in en Schatzkischt mache deet mol ee Daag. Am zwette Baam hot en Buschmann g’saat: “Des guckt wie en schtracker Baam. Ich sett kenne ihn verkaafe zu en Schiffhof. Der zwett Baam waar aa hallich, weil er gewisst hot, ass er uff’em Weg waar fer en mechticher Schiff zu bekumme. Wie die Buschmenner zu der dritt Baam kumme sinn, waar er vergelschtert, ass sie ihn nunnerschneide deete, eb sei Draam wahr kummt deet. Eens vun die Buschmenner hot g’saat: “Ich brauch nix Abbadiches vun mei Baam”, un hot ihn aa nunnerg’schnidde.
Nau, wie der erscht Baam zu der Schreiner kumme iss, henn sie ihm in en Fuderdroog gemacht fer die Gediere. Er waar in die Scheier g’schtellt un g’fillt mit Hoi. Es iss net, was er gebet hot defor.
Der zwett Baam waar uffg’schnidde un zu en Fischboot gemacht. Sei Draame vun en mechticher Schiff bekumme, mit Keenich un Keenichin draage, iss schnell zu en End kumme.
Der dritt Baam waar am End aa uffg’schnidde in groosse Schticker, un alle gelosst im Dunkel. Yaahre un Yaahre sinn verbei gange, un die Beem henn vun ihre Draame vergesse.
No, mol ee Daag, sinn en Mann un en Weibsmensch zu die Scheier kumme. Datt hot des Weibsmensch en Kind gebore, un sie henn‘s Kind uff’s Hoi g’legt im Fuderdroog, ass gemacht waar vum erschte Baam. Der Mann hot gewinscht, ass er en Kribb g’hatt hett fer’s Kind, awwer der Fuderdroog waar guud genunk. Der Baam hot en Bedeiting g’fiehlt vun des Ding, un ass der Fuderdroog ‘s greescht un bescht Schatzkischt vun all Zeit hewe deet.
Yaahre schpeeter sinn en Drupp Mannsleit in en Fischboot gange, ass gemacht waar vum zwette Baam. Der eent Mann waar mied un iss noht schlofe gange.
Weil sie aus uff’em Wasser waare, iss en grosser Schtarem uffkumme, un der Baam hot gedenkt, er waer verleicht net schtarick genunk fer die Menner im Schiff sicher halde.
Die Mannsleit im Schiff henn der Mann wacker gemacht, un wie er uffg’schtanne iss, hot er “Friede” g’saat, un der Schtarem hot sich bumms abg’schtoppt. An seller Zeit hot der Baam gewisst, ass er der Keenich vun alle Keeniche in seim Schiff am draage waar. Zum lengschte End iss ebber kumme, aa noch der dritt Baam gricke.
Er waar yuscht en bissel g’schnitzelt, un no darich die Schtrosse gedraage, weil die Leit der Mann, ass ihn am draage waar, aardlich guud ausg’schpott henn. Wie sie abg’schtoppt henn, henn sie der Mann zu der Baam genaggelt un in die Luft uffgericht zu schtarewe am Gippel vum Barick.
Wie der Sunndaag kumme iss, hot der Baam ausgemacht, ass er schtarick genunk waar fer uff’em Barick schteh, un ass neegscht zu sei zum Gott, ass ‘s meeglich waar, weil Yesus uff ihn gegreizicht waar.
Der Moral vun dem G’schicht iss, wann Dinger net immer dich basse, kannscht immer wisse, ass unser Gott en Blaan hot fer dich.
Wann du dei Draues in ihm duhscht, gebt er dir groossaardiche G’schenke. Allieener vun die drei Beem henn, was sie henn wolle, grickt – yuscht net in der Weg, ass sie sich’s selwer eigebildt henn.
Mer wisse net immer, was’em Gott sei Blaane sinn fer uns. Mir wisse yuscht, ass sei Wege net unser Wege sinn – awwer sei Wege sinn immer ‘s bescht. (Sell Schtori waar geschriwwe beim Leonard E. Shupp.)

Ich winsch alliebber hiwwe wie driwwe
en hallicher Grischtdaag un en guudes Yaahr 2010

Der Michel aus’m alte Land

Categories: 'S Katz Deitsch Schtick

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: November 2009

November 1, 2009 · Leave a Comment

Der Inschesummer

Ya well, do sinn mer schun widder im Schpootyaahr. Wu iss der Summer dann so g’schwind hie kumme? Ich meen, es waer yuscht Friehyaahr gewest, wie ich der erscht biddere Zelaad g’sucht hett. Es scheint, ich hett gschlofe so wie der Rip Van Winkle hot, dieweil ass der Summer do waar. Wie waar ’s mit eich?
Iwwerdem kummt awwer der Altweiwer-Summer adder der Insche-Summer. Wie heesst ihr selli Zeit? Lenger zerick waar ’s alsfatt Altweiwer-Summer do in unsere Nochberschaft. Awwer nau watt ’s gewehnlich der Insche-Summer g’heesse. Ich denk, mir losse die alde Weibsleit ruhge un schwetze vun de Insche heit.
Alle Yaahr, g’wehnlich im November, noochdem as ebaut alles verfrore iss, gebt ’s noch so ‘n scheeni warmi Zeit – sell iss der Inschesummer. Alsemol iss es so kalt fer ‘n langi Zeit, frieh im Schpootyaahr, ass mer meent, es deet so fatt mache bis der Belsnickel kaemt. Awwer ihr kennt eich druff verlosse, as der Inschesummer noch am kumme iss!
Wann ihr net zu bissi seid, geht mit mir datt nuff uff der Hiwwel, wu mer weit rum sehne kenne. Mer wolle uns do uff den dicke Block hocke. Noh kenne mir ewennich ruhge debei. Guck mol datt iwwer ’s Daal, nuff naach em Busch, datt driwwe uff ‘em Barick. Nau wolle mer gaar nix schwetze – un wolle yuscht denke fer e Weil. Nau was hett ihr g’sehne? Was hett ihr gedenkt? (Des muss g’schehne uff so en scheener Daag, im Insche-Summer, wann ’s ebbes meene soll.)
Die Suumefelder sinn aarick schee grie, un ’s Welschkann iss abghackt un schteht uff Schack. Datt driwwe schpringt en groh G’schwarl uff de Fens naus un geht am Eechebaam nuff mit ‘me Hickerniss im Maul. En alder Grabb hockt datt driwwe uff sellem Keschtebaam. Un hie un do sehnt mer noch en Fleddermaus, ass widder zu Gnaade kumme iss. Es sinn noch deel Veglicher do rum, ass noch net naach der Sudd gange sinn. Annere sinn schun vun de Nord kumme fer der Winder bei uns zu schpende.
All die Dinger scheine awwer, ass wann sie net viel Lewe in sich hedde. Net wie im Friehyaahr, wu sie so wusslich sinn, un sinn all am singe un am Neschter baue. Des iss ewwe der Inschesummer. Es scheint, die Zeit vum Yaahr kaemte de Insche ihre Geischter widder zerick heem fer e Weil.
Nau gucke mir niwwer naach em Busch – datt sinn ball all die Bledder vun de Beem. Un alles guckt so doot un bedauerlich. Sellerweg muss die ganz Welt geguckt hawwe zu de aarme Insche, wie sie ausgedriwwe sinn warre. Des waar ihre Heemet bis mir, weisse Leit, do herkumme sinn un hen sie ausgedriwwe. Sie henn net in Heiser gewuhnt wie mir duhne. Sie henn Zelter g’hat, ass viel geguckt henn wie selli Welschkann-Schack, ass mer sehne datt driwwe im Feld. Sie henn ihre Esse gemacht uff Holzfeier. Un henn aa Feier g’hat in ihre Zelter fer e bissel waarem bleiwe im Winter. Denooh hot mer der Schmook sehne nuff geh, wu die Insche ihre Heemede g’hatt henn.
Uff so ‘n waaremer Inschesummerdaag sehnt mer gewehnlich Wolke vun Duft aus em Boddem kumme – ass ehm gemaahnt an de Insche ihre Schmookfeier. Die Englische deete ’s “haze” heesse. Sell kummt aus em Grund, wann die Sunn waaremer scheint wie gewehnlich – un der Boddem iss feicht adder nass. Fer sell sehne muss awwer kenn Wind am geh sei. Nau hocke mer doh uff em Block un sehne de Insche ihre Zelder un der Schmok vun ihre Feier. Kannscht du ’s sehne?
Do iss noch ebbes, ass mer driwwer denke kenne, wann mer datt hockt. Wieviel Leit, Insche un weisse Leit, sinn schun iwwer sell Land gange? Die meenschte vun selle sinn schun lang in die Ruh gange. Mer deet gaar net glaawe, wann ehm ebber des saage kennt. Wu sinn sie all hie kumme? Wu sinn sie begrawwe? Was waare ihre Druwwel adder ihre Blessier in dem Lewe? Denkt mol datt driwwer. Die Bisch un die Felder henn sich aarick verennert zidder ass der lieb Gott sie erschaffe hot. Niemand eegent sie fer en langi Zeit.
Loss uns noch ewennich weiter denke. Wieviel unnerschiddlich Vieh iss schunn iwwer den Grund gegraddelt, geloffe adder g’schprunge? Mer hot gaar kenn Idea vun so ebbes. Eens kummt un lebt do fer ‘n katzi Zeit un noh muss es fatt geh un en anner’s kummt.
Mir sinn nau reddi fer heem geh. Awwer henn mer net an viel gedenkt – uff seller Inschesummerdaag, wie mer datt uff em Block g’hockt henn!

Clarence Reitnauer (1900-1989), Der Schtiwwelgnecht vun Siesholtzville

Categories: 'S Katz Deitsch Schtick

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: Oktower 2009

October 1, 2009 · Leave a Comment

Die Leckschon

Nau iss die Leckschon mol verbei,
Die Schtimmschtubb widder zu;
Die Kandidaate an ihr’m G’scheft,
Un mir henn widder Ruh.

Fer wochlang, do waar’n sie draa,
Ihr Harn schier abgerennt;
Un waarscht du noch so fremm gewesst,
Henn doch dich guud gekennt.

Des waar’n Gewewwer un en Zucht,
Mer weess schier net wu naus;
Fer alle Amt waar’n dutzend Mann,
Un v’leicht noch paar meh draus.

Un ehrlich waar’n sie all, un trei,
So henn sie all behaabt;
Kenn bess’rer hot bisher gelebt,
Wann nur mer alles glaabt.

Der Schtor waar voll, der Schopp waar voll
Vun Leit vun alle Kunscht;
Die Luft waar voll – vun Musik? Nee!
Vun Kandidaat – nix schunscht!

Mei Radio iss schier uffgebrennt
Vun all dem heesse Schtraahl:
Wu nausg’schickt waar in frei-i Luft,
Zu Barick, Flett un Daal.

Was henn sie nanner wiescht verschmiert,
Der Dreck waar grie un geel;
Un waar en Mann aa noch so guud,
Waar doch en Ratt im Mehl.

Ya well, ich denk, sie henn mol Ruh,
Ya, ennihau fer’n Yaahr;
No heert mer’s graad de seeme Weg
Vun Busch bis Scheierdoor.

Ralph Funk (1889-1969)

Categories: 'S Katz Deitsch Schtick