‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: Augscht 2011

Die Mudderschprooch

Es freet mich mit eich zu schwetze heit, iwwer unseri schee Mudderschprooch, un ferwas mir sie bhalde  misse, un was mir noch duh kenne. Ferwas iss Pennsylvaanisch Deitsch doch wichtich?
Aerscht, wammer Deitsch schwetze kennte, hedde mir en anneri Weltaaschauing. Heidesdaags heere mir viel Babbel iwwer “multiculturalism”, un wie wunnerbaar  ‘s iss, un immer so Sache wie “der Unnerschitt iss die Kraft”, un so widder.  Un sell iss gewiss waahr, awwer die menschte Leit, ass eich so ebbes verzehle, glaawe es gaar net.  ‘S iss yuscht Politics.  Awwer denkt draa: Mir henn gewiss en anneri Weltaaschauing graad do in unser Familie un Gmee, ass nariyets schunnscht gfunne warre kann!  Un die iss net falsch.  ‘S iss waahr, unn ‘s iss hawweswaert.
Zwett, es gebt en grosse Haufe vun Lidderatschur in Pennsylvaanisch Deitsch gschriwwe.  Gedichte, Schtories, Gschpiele, Zeidingsartickels, Meeningsbledder … denkt yuscht mol draa!  Un viele vun so Sache sinn aarick gut gschriwwe. Wann nimmand die Bicher lese kennt, deete unsere Schreiwer ihre Schtimme in Ewigkeet verlore sei.
Dritt, unser Mudderschprooch iss fer Volkswissenschaft un behilfiche Middels nunnerzugewwe geyuust.  Wann nimmand die Schprooch verschtehe kennt, waere die Sache ball vergesse.  Un sie sinn yo wichtich!  Guckt mol hinnenaus, wie viel Leit zu unser Land kumme, ass yuscht so Sache sehne kenne! Wann die Sache verlore waere, keemde sie gaar nimmi zrick.
Awwer sie sinn noch net verlore.  Es gebt noch deel Ursach fer die Hoffning.
Denkt mol: Immer meh Leit sinn in Pennsylvaanisch Deitsch g’indressiert, un sie wolle es zu lanne aafange.  Sie meene, weil Deitsch immer raarer watt, sedde sie Deitsch nimmi meh “fer granted” nemme.
Yuscht so wichtich, nimmand heidesdaags browiert die Mudderschprooch doot zu mache.  Fer viele schlechte Ursache, un verleicht ee gudi Ursach, viele deitsche Leit im zwansicht Yaahrhunnert henn sich gschemmt, ihre Kinner Deitsch zu tietsche. Sie waere bang gwest, ass ihr Kinner “dumm Deitsch” gheesse waere.  Un darich die aerscht un zwett Weltgriege henn die englische Leit kenn Deitsch gaern gheert.
Yuscht so schlecht sinn Gsetze gschriwwe gwesst, ass sie gsaat henn, ass Deitsch kennt nimmi meh in die Schule getietscht warre. Awwer heidesdaags, alles vun denne Dummheede sinn vergesse.
En anner guder Zeeche fer Pennsylvaanisch Deitsch iss, ass viele Urschwetzer noch am Lewe sinn.  Der Gelegeheet fer Deitsch zu lanne vun denne alde Leit iss noch net verlore. Am weenichschte kammer ihre Schtimme rekoorde, ihre abbadiche Wadde un Wattschtelling zu bhalde.  Awwer mir misse uns yo dummele.
Am letscht, kenne mir deel Hoffning nemme, vun annere Schprooche, ass schunn doot gwesst sinn.  En 150 Yaahr zrick iss die gaelische Schprooch schier gaar gschtarewe gwesst.  Es hot viel wennicher Gschwetzer ghatt, ass Pennsylvaanisch Deitsch heidesdaags hot. Awwer etliche Leit henn hatt gschafft, Gaelisch zu verschpaare, so iss es widder gwaxe.  Heidesdaags hot die gaelische Schprooch Milliyuun vun Schwetzer.
Awwer es bescht Beischpiel fer uns iss Yiddisch.  Selli Schprooch iss gaar ehnlich zu Deitsch. Viele Leit henn gsaagt, ass kammer eens vun denne Schprooche schwetze, kammer aa die anner verschtehe.  Nau, denkt mol, was deel Leit iwwer Deitsch gsaagt henn: „Selli Schprooch iss yuscht en Schprooch fer aarme, dumme Bauersleit.  Sie iss net gut genunk fer gscheite  Gedanke odder schee Gedichte, un sie hot nie nix Wichtiches zu verzehle.“  Awwer denkt mol widder: en hunnert Yaahr zrick, selle Ursache waar aa waahr fer Yiddisch.  Ball schpeeder sinn menscht vun die yiddische Urschwetzer beim Hitler doot gemacht warre.  Awwer naach sell all iss Yiddisch eens vun die beschde Schprooche fer Lidderatschur im 20. Yaahrhunnert warre, mit paar Nobel Breise fer Lidderatschur.  Heidesdaags grickt Yiddisch immer meh Schwetzer.
Wunnerbaare Sache kennte fer uns aa bassiere, wammer yuscht unser Mudderschprooch bhalde deede.  ‘S iss noch net zu schpoot.

Kevin Sterner

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s