‘S Katz Deitsch Schtick: Vum Rege

Wann’s reggerich waar im Friehyaahr Yaahre zerick

Loss uns schwetze iwwer was zu duh uff en kalder, reggeriger Daag im Friehyaahr. Mir hen Yaahre zerick als Karepetlumpe gschnidde un zammegenaeht. Die waare no uff en groosser Balle gerollt fer zum Weewer odder zu der Kaundidscheel, wu die neie Karepet gemacht warre sin. Deel hen mir aa selwert gflochde un hen so runde Karepet rausgemacht fer uns. Mir hen als noch eens in unser Bettschtubb.
Hausbutze hot mer duh kenne—alles as wie die Karrepet naushenke uff der Weschlein fer gloppe. Schublaade hot mer gebutzt un neie Zeiding in die Schublaadboddem gelegt. Alle Boddem hen uffgewesche sei misse mit heemgemachde Seef. Die Wend hen aa abgewesche sei misse, so as alles schee sauwer waer bis es naegscht mol butze—im Schpotyahr.
Mer hot Niss rausgemacht: Walniss, Hickerniss. Un mer hot die geglobbt mit en Biggeleise un en Hammer. Mer hot es Eise im Schooss ghowe. Die Niss hen mer no rausgemacht vun die Schale mit en Sackmesser odder en Nisspick. Es waar schee fer so “Double Eagles,” was mir en ganze Helft vun en Hickernuss gheesse hen, rausmache. Die waare schee fer uff die Grischtdaagskichlicher zu dricke. Sie hen aa gude Kuche un Boi gemacht. Deel hen mir aa in Taffy gemacht, wann es aus Melassich gemacht waar odder brauner Zucker. Als emol hen mir Grundniss in der Melassich-Taffy. Mir hen aa als Pulltaffy gemacht.
Welschkann hen mir aa oft gscheelt uff reggeriche Daage. Wann die Kolwe darich der Welschkann-Schaeler gange sin, waare als noch paar Kanne uff die Grutze. Die hen mir all abgemacht. Un mer hot der Schaeler net zu schtarick drehe darefe; yuscht langsam genunk fer die Arewet hatter mache, schunscht waere noch viel meh Kanne uff die Grutze gelosst. Die Grutze hen mir im Offe verbrennt im Summer.
Mir hen aa als Grummbiere gschnidde fer blanze. Yeder Schtick hot en Aag hawwe misse. Die Brotpanne hen mer oft gebutzt mit Seefelock un Holzesch. Des hot mer im Weschheisel geduh. Messere hen mir aa gscharreft uff en Schleifschtee unnich em Vorschutz. Des waar als en gudi Zeit, der Garret zu hausbutze. Mir sin darich all die alde Sache gange, awwer nix waar nausgschmisse.
En reggericher Daag war aa en gudi Zeit fer Gleeder flicke. Es Geilgscharr hot mer butze kenne mit heess Wasser un Seef, un no hot mer’s gschmiert fer es lummerich mache. Wann es schteif warre is, dann hot’s Ledder glei Schprunge nei grickt, un es hot verreisse kenne.
Der Keller hot mer uff so en Daag butze kenne. All die Schpinnewewe hen vun die Balke gebutzt sei misse. Der Grundboddem hot gekehrt sei misse, die Henklaade fer es gekaennt Sach hen gewesche sei misse. Alles hot in Addning sei misse, fer es Sach, as vun der kummende Ern in der Keller gebrocht sei watt. Die menscht Zeit hot die Arewet gschafft sei kenne, wann’s gereggert hot odder net. Awwer mehner vun die Familie hen helfe kenne, wann sie ihre annere Tschabbss im Feld odder an die Scheier net duh hen kenne.

Norman C. Hoffman

‘S Katz Deitsch Schtick: Wann’s Schpetzel singt

Wann’s Schpetzel singt

En Schpetzel hot sei Nescht gemacht
Im Baemche vor meim Haus.
Es singt vun frieh bis in die Nacht,
Wann’s geht do nei un raus.
Kennt’s sei, ass es so Dinge deet,
Weil ich net hallich bin?
Wann ich es heer, macht’s mir viel Freed -
Du kummscht mir in der Sinn.

Net schei, so duht des Schpetzel singe
Graad uff meim Portsche-Riggel.
Sei Kopp so hie un here schwinge,
Vermuckt net mol en Fliggel.
Was so en Gsang ehm riehre kann!
Des hot mich iwwernumme.
Ich hoff, ich bleib als noch en Mann,
Wann Draene aa sinn kumme.

Des bringt die Zeit zu mir zerick,
Wu en Schpetzel gsunge hot,
Im Yudasbaam so an de Grick,
Ass wann’s net schtoppe wott.
Un wann ee Liedel leedich waar,
Kummt ihm en anners ei.
So iwwer’s Wasser schallt des glaar,
Es kennt net schenner sei.

Iss dir der Gsang vum Schpetzel lieb,
So wie er frieher waar?
Macht des dir aa die Aage drieb,
En Zwang am Hatz sogaar?
Vergangeheit, zu lewe drin,
Was des mir Freede bringt!
Un allfatt kummscht mir in der Sinn,
Wann’s Schpetzel zu mir singt.

Lloyd A. Moll
(Macungie, Lehigh County, PA, 1879-1944)

‘S Katz Deitsch Schtick: Mariyets un Owets

Mariyets un Owets

Mariyets scheint die Sunn so schee,
Owets geht der gehl Mund uff;
Mariyets leit der Daa im Glee,
Owets dreet mer drucke druff.

Mariyets singe all die Veggel,
Owets greischt die Laabgrott arig;
Mariyets globbt mer mit dem Fleggel,
Owets leit mer schun im Sarrig.

Alles dutt sich ennere do,
Nix bleibt immer so wie nau;
Was ehm Freed macht, bleibt net so,
Watt gaar arig ball hatt un rau.

Drowwe watt es annerscht sei,
Datt, wu’s nau so bloh aussicht;
Datt is mariyets alles fei,
Datt is owets alles licht.

Mariyets is datt Freed die Fill,
Owets is es aa noch so;
Mariyets is ehm’s Hatz so schtill,
Owets is mer aa noch froh.

Ach, wie dutt’s mich doch gelischde
Naach der blohe Wohning datt;
Datt mit alle gude Grischde,
Freed zu hawwe, Ruh alsfatt.

Wann sie mich ins Graab neidraage,
Greint net, denn ich hab’s so schee;
Wann sie “Es is Owet” saage,
Denkt, bei Ihm is’s eenerlee.

Emanuel Rondthaler (1815-1848)

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK

Im Moi

Im Moi, do kumme
Die Blaedder un Blumme;
Was is es doch immer im Moi so schee!
‘S is alles so frehlich,
Mer fiehlt sich so seelich,
Es macht ehm en Freed fer naus zu geh.

Die Veggel duhn singe, die Felder sin grie,
Die Fensemeis huppse am Riggel dehie,
Es schtreichelt der Wind so darich die Beem,
Die Ieme, sie hole der Hunnich schun heem.

Die Fleddermeis kumme,
Die Moikeffer brumme,
Der Voggel baut’s Nescht un legt sei Oi.
‘S is alles blessierlich,
Un des is nadierlich
Im frehliche, seeliche, glickliche Moi.

John Birmelin (1873—1950)

Neiigkeete: Schreiwerfescht in Kutzeschtettel

Witt du eppes uff Deitsch schreiwe?

Guder Daag Blog Leser! Well ‘sis widder Zeit uff eppes wichdig zu denke: Es Pennsylvaanisch Deitsch Schreiwers Fescht! Es Kutzeschteddel Volks Fescht waerrd es siwweder yaahrliche Pennsylvaanisch Deitsch Schprooch Schreiwers Fescht halde. Sie gucke fer Leit die neie Beischpiele vun Pennsylvaanisch Deitsch Schreiweschticker schreiwe un lese wolle. Die Schticke kenne Katzgschichte, Gedichte, Skits, odder eppes nooch sei.

Selles Yaahr waerrd es Fescht uff em 2. Tschulei um 1:30 uff em Seminar Stage sei. Schticke solle bis der 1. Tschunn gschickt waerre. Die Schticke solle aa en Englische Iwwersetzung hawwe. Wann dihr eppes schreiwe wollt, schickt es mol aa:

Der William Donner
Pennsylvania German Language Exposition
Anthropolgy Department
Kutztown University
Kutztown, PA 19530

Dihr kennt aa ihn aarufe: 1-610-683-4249 odder en E-Poscht schreiwe: donner@kutztown.edu – nau seid so gut un schreibt eppes! Deel vun die Schticker warre gedruckt die Zeiding “Hiwwe wie Driwwe”.

Douglas Madenford
Howard (PA)

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK

‘S hot gholfe. Der Weddermann hot gsaat, es Friehyaahr iss yuscht rum die neegscht Eck. Neegscht Woch sett’s besser un waremer warre. So hot unser glee Song vum John Schmid vun Berlin (Ohio) verleicht en wennich ebbes gebatt? Mer finne sell seilewes net aus, awwer mer sinn froh un hallich. Fer sell drucke mer heit des do Gedicht:

Friehyaahr

Wann der Blohvoggel kummt,
Un Forell widder tschumpt,
Un der Haas is wusslich im Glee;
Wann der Piewie schee peift,
Un die Nacht nimmi reift,
Un am Dach gebt’s ken Eiszappe meh.

Wann die Pissebettblumm,
Weist sich alliwwer rum,
Un’s Graas in de Felder is grie;
Wann der Bauer im Feld
Welschkannfarich graad schtellt,
Un Beem weisen Blaedder un Blieh.

Wann die Sunn in der Heeh
Scheint so waarm un so schee,
Un die „kneedeeps,” die greischen im Schwamm;
Wann die Eil un Schpeckmaus
Sin mol nachts widder drauss,
Un der Bullfrack singt Bass im Damm.

Wann die Blumme so neis
Bliehe rot, bloh un weiss,
Im Gaarde, im Busch un im Feld;
Wann die Yunge im Land
Laafen rum Hand in Hand,
Is alles ball recht in der Welt.

No is Winder verbei
Un vun Schnee sin mir frei—
Wie is doch der Himmel so bloh!
Was en lieblichi Zeit
Un so hallich die Leit,
Wann Friehyaahr is widder do.

Ralph Funk (1889-1969)

Deitsch Web-TV: Ich will Friehyaahr!

Wie kammer der Winder weise, ass mer genunk henn, un em Friehyaahr saage, ass es nau kumme sett? Well, ich weess nimmie weider, un so publishe mer heit en Grischtdaag Song – bei der Kaelt. Mer welle mol sehne, eb sell ebbes batt. Mer schwetze weider neegscht Woch, wammer ausgfunne henn, eb es Friehyaahr dann verleicht wacker iss warre … sorry John, ass mer dich un der Rudolf yuuse fer sell Experiment.