Deutsch-Pennsylvanisches Privatarchiv

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: November 2009

November 1, 2009 · Leave a Comment

Der Inschesummer

Ya well, do sinn mer schun widder im Schpootyaahr. Wu iss der Summer dann so g’schwind hie kumme? Ich meen, es waer yuscht Friehyaahr gewest, wie ich der erscht biddere Zelaad g’sucht hett. Es scheint, ich hett gschlofe so wie der Rip Van Winkle hot, dieweil ass der Summer do waar. Wie waar ’s mit eich?
Iwwerdem kummt awwer der Altweiwer-Summer adder der Insche-Summer. Wie heesst ihr selli Zeit? Lenger zerick waar ’s alsfatt Altweiwer-Summer do in unsere Nochberschaft. Awwer nau watt ’s gewehnlich der Insche-Summer g’heesse. Ich denk, mir losse die alde Weibsleit ruhge un schwetze vun de Insche heit.
Alle Yaahr, g’wehnlich im November, noochdem as ebaut alles verfrore iss, gebt ’s noch so ‘n scheeni warmi Zeit – sell iss der Inschesummer. Alsemol iss es so kalt fer ‘n langi Zeit, frieh im Schpootyaahr, ass mer meent, es deet so fatt mache bis der Belsnickel kaemt. Awwer ihr kennt eich druff verlosse, as der Inschesummer noch am kumme iss!
Wann ihr net zu bissi seid, geht mit mir datt nuff uff der Hiwwel, wu mer weit rum sehne kenne. Mer wolle uns do uff den dicke Block hocke. Noh kenne mir ewennich ruhge debei. Guck mol datt iwwer ’s Daal, nuff naach em Busch, datt driwwe uff ‘em Barick. Nau wolle mer gaar nix schwetze – un wolle yuscht denke fer e Weil. Nau was hett ihr g’sehne? Was hett ihr gedenkt? (Des muss g’schehne uff so en scheener Daag, im Insche-Summer, wann ’s ebbes meene soll.)
Die Suumefelder sinn aarick schee grie, un ’s Welschkann iss abghackt un schteht uff Schack. Datt driwwe schpringt en groh G’schwarl uff de Fens naus un geht am Eechebaam nuff mit ‘me Hickerniss im Maul. En alder Grabb hockt datt driwwe uff sellem Keschtebaam. Un hie un do sehnt mer noch en Fleddermaus, ass widder zu Gnaade kumme iss. Es sinn noch deel Veglicher do rum, ass noch net naach der Sudd gange sinn. Annere sinn schun vun de Nord kumme fer der Winder bei uns zu schpende.
All die Dinger scheine awwer, ass wann sie net viel Lewe in sich hedde. Net wie im Friehyaahr, wu sie so wusslich sinn, un sinn all am singe un am Neschter baue. Des iss ewwe der Inschesummer. Es scheint, die Zeit vum Yaahr kaemte de Insche ihre Geischter widder zerick heem fer e Weil.
Nau gucke mir niwwer naach em Busch – datt sinn ball all die Bledder vun de Beem. Un alles guckt so doot un bedauerlich. Sellerweg muss die ganz Welt geguckt hawwe zu de aarme Insche, wie sie ausgedriwwe sinn warre. Des waar ihre Heemet bis mir, weisse Leit, do herkumme sinn un hen sie ausgedriwwe. Sie henn net in Heiser gewuhnt wie mir duhne. Sie henn Zelter g’hat, ass viel geguckt henn wie selli Welschkann-Schack, ass mer sehne datt driwwe im Feld. Sie henn ihre Esse gemacht uff Holzfeier. Un henn aa Feier g’hat in ihre Zelter fer e bissel waarem bleiwe im Winter. Denooh hot mer der Schmook sehne nuff geh, wu die Insche ihre Heemede g’hatt henn.
Uff so ‘n waaremer Inschesummerdaag sehnt mer gewehnlich Wolke vun Duft aus em Boddem kumme – ass ehm gemaahnt an de Insche ihre Schmookfeier. Die Englische deete ’s “haze” heesse. Sell kummt aus em Grund, wann die Sunn waaremer scheint wie gewehnlich – un der Boddem iss feicht adder nass. Fer sell sehne muss awwer kenn Wind am geh sei. Nau hocke mer doh uff em Block un sehne de Insche ihre Zelder un der Schmok vun ihre Feier. Kannscht du ’s sehne?
Do iss noch ebbes, ass mer driwwer denke kenne, wann mer datt hockt. Wieviel Leit, Insche un weisse Leit, sinn schun iwwer sell Land gange? Die meenschte vun selle sinn schun lang in die Ruh gange. Mer deet gaar net glaawe, wann ehm ebber des saage kennt. Wu sinn sie all hie kumme? Wu sinn sie begrawwe? Was waare ihre Druwwel adder ihre Blessier in dem Lewe? Denkt mol datt driwwer. Die Bisch un die Felder henn sich aarick verennert zidder ass der lieb Gott sie erschaffe hot. Niemand eegent sie fer en langi Zeit.
Loss uns noch ewennich weiter denke. Wieviel unnerschiddlich Vieh iss schunn iwwer den Grund gegraddelt, geloffe adder g’schprunge? Mer hot gaar kenn Idea vun so ebbes. Eens kummt un lebt do fer ‘n katzi Zeit un noh muss es fatt geh un en anner’s kummt.
Mir sinn nau reddi fer heem geh. Awwer henn mer net an viel gedenkt – uff seller Inschesummerdaag, wie mer datt uff em Block g’hockt henn!

Clarence Reitnauer (1900-1989), Der Schtiwwelgnecht vun Siesholtzville

→ Leave a CommentCategories: 'S Katz Deitsch Schtick

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: Oktower 2009

October 1, 2009 · Leave a Comment

Die Leckschon

Nau iss die Leckschon mol verbei,
Die Schtimmschtubb widder zu;
Die Kandidaate an ihr’m G’scheft,
Un mir henn widder Ruh.

Fer wochlang, do waar’n sie draa,
Ihr Harn schier abgerennt;
Un waarscht du noch so fremm gewesst,
Henn doch dich guud gekennt.

Des waar’n Gewewwer un en Zucht,
Mer weess schier net wu naus;
Fer alle Amt waar’n dutzend Mann,
Un v’leicht noch paar meh draus.

Un ehrlich waar’n sie all, un trei,
So henn sie all behaabt;
Kenn bess’rer hot bisher gelebt,
Wann nur mer alles glaabt.

Der Schtor waar voll, der Schopp waar voll
Vun Leit vun alle Kunscht;
Die Luft waar voll – vun Musik? Nee!
Vun Kandidaat – nix schunscht!

Mei Radio iss schier uffgebrennt
Vun all dem heesse Schtraahl:
Wu nausg’schickt waar in frei-i Luft,
Zu Barick, Flett un Daal.

Was henn sie nanner wiescht verschmiert,
Der Dreck waar grie un geel;
Un waar en Mann aa noch so guud,
Waar doch en Ratt im Mehl.

Ya well, ich denk, sie henn mol Ruh,
Ya, ennihau fer’n Yaahr;
No heert mer’s graad de seeme Weg
Vun Busch bis Scheierdoor.

Ralph Funk (1889-1969)

→ Leave a CommentCategories: 'S Katz Deitsch Schtick

‘S KATZ DEITSCH SCHTICK: September 2009

September 1, 2009 · Leave a Comment

Zehe gleene Inschebuwe

Zehe gleene Inschebuwe fische mit der Lein,
Eener fallt ins Wasser, dann waare’s yuscht noch nein.

Nein gleene Inschebuwe henn dezu gelacht,
Eener, der grickt Bauchweh, dann waare’s yuscht noch acht.

Acht gleene Inschebuwe henn die Gens gedriwwe,
Eener beisst der Genserich, dann waare’s yuscht noch siwwe.

Siwwe gleene Inschebuwe blooge ‘n alti Hex,
Eener grickt en Ohrfeig, dann waare’s yuscht noch xes.

Sex gleene Inschebuwe heere Schpott un Schimpf.
Eener schemmt sich halwer doot, dann waare’s yuscht noch fimf.

Fimf gleene Inschebuwe schtehle ‘n Fessel Bier,
Eener watt ‘ne g’soffe, dann waare’s yuscht noch vier.

Vier gleene Inschebuwe fiedere die Sei,
Eener fallt ins Seifass, dann waare’s yuscht noch drei.

Drei gleene Inschebuwe waade darich der Schnee,
Eener hot die Naas verfrore, dann waare’s yuscht noch zwee.

Zwee gleene Inschebuwe fresse immer mehner,
Eener iss verschprunge, dann waar aa yuscht noch eener.

Ee gleener Inschebu, dem waar’s so recht verleed,
Un wann er noch net g’heiert iss, dann geht er zu de Meed.

John Birmelin (1873-1950)

→ Leave a CommentCategories: 'S Katz Deitsch Schtick